Mantelzorgwoning regels en vergunning
Een mantelzorgwoning kan onder voorwaarden vergunningsvrij zijn. Of dat voor uw plan geldt, moet u beoordelen aan de hand van het adres, het bouwwerk en het beoogde gebruik.
Eerst uw adres. Dan uw plan.
De regels hangen af van uw concrete situatie. Bekijk de officiële bronnen op deze pagina.
Mantelzorgwoning vergunning: bouwen en bewonen zijn twee vragen
Dat een gebouw technisch geplaatst kan worden, betekent niet automatisch dat het als zelfstandige woonruimte gebruikt mag worden. Het omgevingsplan en de bouwregels bepalen welke mogelijkheden op uw locatie bestaan. Laat daarom zowel het bouwen als het gebruik controleren.
Wanneer is een mantelzorgwoning vergunningsvrij?
Dat hangt af van de toepasselijke voorwaarden. Het begrip mantelzorg heeft daarbij een specifieke betekenis; alleen de wens om dicht bij familie te wonen is niet voldoende om van de mantelzorgregels uit te gaan. Ook zonder vergunning blijven regels van toepassing.
Is er nog geen mantelzorgsituatie? Lees dan over een pre-mantelzorgwoning en laat de gemeente beoordelen welke route bij uw plan past.
Regels mantelzorgwoning: de voorwaarden op een rij
Volgens de landelijke regels in de bruidsschat van het omgevingsplan is een mantelzorgwoning bij een bestaande woning vergunningvrij als aan alle voorwaarden is voldaan. Stand oktober 2026:
- Er is mantelzorg: intensieve zorg of ondersteuning die verder gaat dan de gebruikelijke hulp tussen huisgenoten. De gemeente kan vragen om een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere aangewezen adviseur.
- Eén huishouden van ten hoogste twee personen woont in de mantelzorgwoning, van wie ten minste één persoon mantelzorg geeft aan of ontvangt van een bewoner van de hoofdwoning.
- Bij een bestaande woning, op hetzelfde perceel, in het achtererfgebied: vanaf 1 meter achter de voorkant van de woning.
- Op de grond en hooguit 5 meter hoog, zonder verblijfsruimte op een verdieping, dakterras of balkon.
- Meer dan 1 meter van openbaar toegankelijk gebied, zoals de weg of een openbaar plantsoen.
- Binnen 4 meter van de woning: hooguit 30 centimeter hoger dan de vloer van de eerste verdieping. Verder dan 4 meter: hooguit 3 meter hoog, of hoger met een schuin dak volgens de rekenregel voor de daknok, tot maximaal 5 meter.
- Binnen de oppervlakteregel voor bijgebouwen op uw erf:
| Bebouwingsgebied | Maximaal aan bijgebouwen en aanbouwen |
|---|---|
| Tot en met 100 m² | 50% van het bebouwingsgebied |
| 100 tot en met 300 m² | 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m² |
| Meer dan 300 m² | 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot samen maximaal 150 m² |
Buiten de bebouwde kom geldt een extra mogelijkheid: een geheel of in delen verplaatsbare mantelzorgwoning tot 100 m², ook als de oppervlakteregel minder toestaat.
Ligt uw woning in een veiligheidszone of risicocontour, of heeft uw gemeente eigen regels in het omgevingsplan, dan kan alsnog een vergunning nodig zijn. Controleer uw adres daarom met de Vergunningcheck.
Na de mantelzorg
De mantelzorgwoning is bedoeld voor de periode dat mantelzorg nodig is. Daarna woont er weer één huishouden op het adres. Het gebouw krijgt dan een ander gebruik, bijvoorbeeld als bijgebouw, of wordt weggehaald. Bij een verbouwd bestaand bijgebouw gaan de woonvoorzieningen, zoals keuken en badkamer, er weer uit. Een verplaatsbare mantelzorgwoning in het buitengebied wordt weer verwijderd.
Alle mogelijkheden, van ander gebruik tot omzetten naar een zelfstandige woning, leest u bij mantelzorgwoning na de mantelzorg.
Nieuw: de familiewoning, naar verwachting vanaf 2027
Het Rijk maakt mantelzorgwoningen én familiewoningen op eigen erf landelijk vergunningvrij. Met een familiewoning kan familie in de eerste graad, zoals ouders of kinderen, bij u in de tuin wonen, ook zonder actuele zorgvraag. De voorwaarden, zoals de plek op het erf en de oppervlakte, staan in het Besluit versterking regie volkshuisvesting.
Volgens de Rijksoverheid gaat dat besluit naar verwachting op 1 januari 2027 in. De wet waarop het besluit rust, geldt sinds 1 juli 2026. Tot het besluit ingaat, gelden de regels uit het omgevingsplan van uw gemeente.
Plant u een woning voor uw ouders of kinderen? Bespreek de planning met BBS, zodat ontwerp en productie aansluiten op het moment dat de regeling ingaat.
Lees ook over de pre-mantelzorgwoning.
Wat er verandert en hoe u zich voorbereidt, leest u bij familiewoning op eigen erf.
Buiten de bebouwde kom
Ook in het buitengebied staat de mantelzorgwoning bij een bestaande woning, bijvoorbeeld de bedrijfswoning op een boerenerf. Voor een verplaatsbare mantelzorgwoning buiten de bebouwde kom geldt de ruimere grens van 100 m².
Op grond zonder woning, zoals een los weiland, vraagt wonen een omgevingsvergunning of een wijziging van het omgevingsplan. Bespreek zo'n plan vooraf met de gemeente.
De 100 m²-regel, wat als erf telt en wat geldt bij een boerderij: mantelzorgwoning in het buitengebied.
Vergunning mantelzorgwoning: van idee naar een gecontroleerd plan
- Breng het plan in beeld. Noteer het adres, de bewoners, de beoogde zorgsituatie, afmetingen en plaats op het erf.
- Raadpleeg het Omgevingsloket. Gebruik de Vergunningcheck en Regels op de kaart voor uw locatie.
- Bespreek onduidelijkheden. Vraag de gemeente welke informatie nodig is en welke procedure geldt.
- Werk de woning uit. Stem ontwerp, offerte en planning af op de uitkomst van de locatiebeoordeling.
Maak de voorbereiding praktisch
Neem naar een gesprek bij BBS foto’s van de tuin, een globale situatietekening en eventuele correspondentie met de gemeente mee. Zet uw vragen op papier: waar moet de entree komen, hoe loopt het pad naar de hoofdwoning en wie gaat er wonen? Daarmee kunnen we gerichter over het ontwerp praten.
Leg ook vast wat er met de woonruimte gebeurt wanneer de mantelzorgsituatie eindigt. Ga niet uit van automatisch blijvend woongebruik. Houd vergunning- en onderzoekstijd apart van productie- en plaatsingstijd, zodat uw planning overzichtelijk blijft.
Voor de ruimteverdeling leest u verder bij afmetingen; voor de praktische uitvoering bij bouwen en plaatsen.
Veelgestelde vragen
Vervangt een gesprek met BBS de toestemming van de gemeente?
Nee. BBS kan de woning en het ontwerp met u bespreken. De beoordeling van de toepasselijke regels en eventuele vergunning ligt bij de bevoegde overheid.
Gelden overal dezelfde regels?
De uitkomst kan per locatie verschillen. Controleer daarom altijd uw adres en concrete plan, ook als iemand in een andere gemeente zonder vergunning kon bouwen.
Hoe groot mag een mantelzorgwoning zonder vergunning zijn?
Dat volgt uit de oppervlakteregel voor bijgebouwen op uw erf: 50% van een bebouwingsgebied tot 100 m², oplopend tot maximaal 150 m² op grote percelen. Buiten de bebouwde kom mag een verplaatsbare mantelzorgwoning tot 100 m² groot zijn. Bestaande bijgebouwen tellen mee.
Wanneer wordt een familiewoning vergunningvrij?
Volgens de Rijksoverheid gaat het besluit met vergunningvrije mantelzorg- en familiewoningen naar verwachting op 1 januari 2027 in. Tot die tijd gelden de regels in het omgevingsplan van uw gemeente.
Heb ik een verklaring van de huisarts nodig?
De gemeente kan vragen om een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere aangewezen adviseur waaruit de behoefte aan mantelzorg blijkt. Vraag uw gemeente welke verklaring zij gebruikt.
Van een goed idee
naar uw eigen plan.
Bekijk de mogelijkheden en bespreek uw woonwensen, locatie en budget. Een persoonlijk gesprek helpt om de volgende stap concreet te maken.
U doet een aanvraag. We nemen telefonisch contact op om het bezoek af te stemmen.
Liever bellen? 0186 – 785 366
Maak uw volgende keuze makkelijker.
Een mantelzorgwoning in de tuin
Dicht bij elkaar wonen, met privacy voor beide huishoudens.
Ontdek meer →Afmetingen & indelingMantelzorgwoning plattegrond van 40 tot 100 m²
Voorbeeldindelingen per formaat, met maten voor rolstoel en rollator.
Ontdek meer →Vooruitdenken over wonenEen pre-mantelzorgwoning op maat
Denk vooruit over wonen dichtbij familie en mogelijke zorg.
Ontdek meer →